حرکت و پویایی در غزلیّات شمس تبریزی
120 صفحه
چکیده:
حرکت در نزد اهل لغت به معنای جنبش و انتقال جسم از جایی به جای دیگر است. حرکت و پویایی زمانی در شعر ایجاد میشود که شاعر از اندیشه و عاطفهای سرشار برخوردار باشد و شعرش انعکاس طبیعت و زندگی و با عواطف انسانی گره خورده باشد و شاعر با اتکا بر نیکی و پاکی و ارزشهای انسانی، شعر را از ایستایی و میرایی مصون نگه دارد و ماندگاری آن را تضمین کند. غزلیات شمس مولوی یکی از برجسته ترین متن های ادبی زبان فارسی است که نشان دهنده ی التهاب های روحی سراینده ی آن جلال الدین محمد مولوی مشهور به مولانا است. در پژوهش حاضر، بیست و پنج درصد از غزلیّات شمس از منظر پویایی مورد بررسی قرار گرفته و با نگاهی آماری، نمودهای حرکت و پویایی در هر یک از عناصر سازندهی شعر، استخراج شدهاست.از آن جایی که غزل مولانا فریاد جان اوست که از عشق حق مایه میگیرد، این عاطفهی شعری اوست که به همهی عناصر شعری جان بخشیده و حرکت و پویایی را بدانها تزریق کردهاست. بر طبق یافتههای این پژوهش، نمودهای پویایی در موسیقی غزل مولانا، پررنگتر از عناصر دیگر شعر اوست؛ از جملهی این نمودها میتوان از اوزان متنوّع و بیشمار، به ویژه اوزان دوری، خیزابی و شفاف، قافیههای درونی، ردیفهای متنوّع به ویژه ردیفهای فعلی و انواع تکرار نام برد. در زمینهی صور خیال و از میان چهار صورت خیالیِ تشبیه، تشخیص، نماد و حسآمیزی، تشبیه و تشخیص از پربسامدترین صورتهای خیال شاعر است. پویایی زبان شعر مولانا در نتیجهی استفادهی فراوان او از واژگان طبیعت، واژگان نشاطبخش، واژگان حرکتآفرین، افعال کنشی، کاربرد رنگها و طعمهایی است که در نتیجهی عاطفه و اندیشهی پویای شاعر در زبان شعر سهیم شدهاند. در خصوص قالب یا شکل شعر مولانا باید گفت که این عاطفه و موسیقی پویا و ناب شعر اوست که قوالب و اشکال بدیع شعری را میطلبد و به صورتی ناخوداگاه منجر به نوآوریهای شاعر در شکل غزل شده است که مهمترین این نوآوریها تغییر دادن جایگاه سنّتی قافیه و ردیف در شعر است.
واژههای کلیدی:
حرکت و پویایی، غزلیّات شمس، مولانا، صورخیال، زبان، موسیقی
عنوان تحقیق: حرکت و پویایی در غزلیّات شمس تبریزی
